home Czytelnia, Edukacja i rozwój, Rodzinna biblioteczka Bajkoterapia, czyli jak pomóc naszym milusińskim uporać się z problemem

Bajkoterapia, czyli jak pomóc naszym milusińskim uporać się z problemem

Literatura odgrywa w naszym życiu bardzo istotną rolę. Dzięki niej zaspokajane są nasze potrzeby, lepiej rozumiemy siebie i innych, rozwija się nasza osobowość, znajdujemy wzorce osobowe godne do naśladowania i wreszcie – książki towarzyszą nam w trakcie rozwijania osobowości.

Illustration by Vladislav Erko from Snow Queen - fairy tale by H.C. AndersenBiblioterapię stosuje się już od czasów starożytnych; nad drzwiami Biblioteki Aleksandryjskiej widniały słowa: „Lekarstwo na nasz umysł”, a czołowi dramaturdzy greccy dbali o to, by widzowie przeżyli katharsis* podczas oglądania spektaklu. W kolejnych epokach literatura dziecięca traktowana była raczej jako poradnik i wzorzec dobrego wychowania, spełniała funkcję dydaktyczną i parenetyczną*. Dopiero B. Bettelheim odkrył właściwości terapeutyczne w baśniach, zwłaszcza braci Grimm i opisał swoje wyniki badań w dwóch częściach zatytułowanych: Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i właściwości baśni.

Od czasów austriackiego psychiatry wiele się zmieniło w postrzeganiu terapeutycznych właściwości bajek. Na polu polskich badaczy szczególnie wybija się dr M. Molicka, która poświęciła szereg książek poświęconych temu zagadnieniu. Autorka najpierw przygląda się zróżnicowaniu lęków u dzieci, zwłaszcza tym, które mają już charakter patologiczny. Wyróżniamy kilka sfer:

1. wegetatywną:
– ślinienie, przyspieszone bicie serca, wymioty, biegunki, ból głowy, bezsenność, przyspieszony oddech

2. sprawność myślenia:
– luki w pamięci, chaos w głowie, brak koncentracji, pustka w głowie,

3. zachowanie:
– nerwowy śmiech, ssanie kciuka, obgryzanie paznokci, zahamowanie lub nadmierna nerwowość,

4. emocje:
– napięcie, drażliwość, płaczliwość, złość, przygnębienie.

Dzieci radzą sobie ze swoimi lękami w różny sposób: poprzez racjonalizowanie, konfabulację, ucieczkę w gry, książki, filmy, anoreksję, bulimię, ucieczkę w choroby, błaznowanie.

Jednym ze sposobów stłumienia, wyeliminowania lęków jest opowiadanie, czytanie specjalnie napisanych bajek. Dzielimy je na: psychoedukacyjne, terapeutyczne i relaksacyjne.
Bajka terapeutyczna różni się od innych bajek tym, że jest zbudowana według ściśle określonego schematu. Znając go można samemu napisać bajkę, specjalnie dla naszego dziecka i jego konkretnego problemu. Opowieść terapeutyczna zatem musi zawierać:

  • główny temat – problem,
  • głównego bohatera – musi przypominać konkretne dziecko, ale nie może być nim (uniwersalizm),
  • pomocników – pojawiają się po to, by pokazać dziecku, w jaki sposób poradzić sobie ze strachem, muszą być ekspertami w danej dziedzinie,
  • tło opowiadania – realia znane dziecku, choć akcję można przenieść w inny wymiar, na inną planetę itp.

Dzięki niej młodzi i najmłodsi czytelnicy (w wieku od 3 do 7 lat) mogą utożsamić się z bohaterem, przeżyć z nim daną historię, która kończy się rozwiązaniem problemu, a to wszystko w bezpiecznym ramionach mamy i/lub taty. Nie zawsze wystarczy zapoznać dziecko z daną bajką raz, czasami kilkakrotnie musimy czytać tę samą historię, bo ma ona tę właściwość, że zmusza dzieciaki do refleksji, zastanowienia się nad nurtującymi je kwestiami.

Illustration from Little Folks The Magazine for Boys and GirlsNaszym zadaniem jako rodzica czy nauczyciela jest wspierać dziecko, nauczyć go pomagania samemu sobie oraz chronić przed zaburzeniami zachowania poprzez:

  • rozmowę i zrozumienie,
  • akceptację emocji (również tych, które postrzegamy za negatywne),
  • uczenie mówienia o emocjach,
  • pomaganie w rozwiązywaniu konfliktu a nie rozwiązywanie go za dziecko,
  • bycie blisko dziecka w trudnych momentach (przytulanie, głaskanie),
  • bajkoterapię.

Czytając bajkę terapeutyczną warto przestrzegać następujących zasad:

  • obserwujcie dziecko zarówno w trakcie lektury, jak i po niej. Jeśli widzicie jakieś emocje, spróbujcie je nazwać, na przykład: „Widzę, że ta historia wywarła na tobie wrażenie”,
  • w razie widocznego strachu u dziecka, przytulcie je, ale jeśli wyraźnie o to nie proszą, nie przerywamy lektury,
    a jeśli już przerywacie czytanie, to spróbujcie wrócić do tej samej bajki za jakiś czas (kilka minut, godzinę, dzień, tydzień). Najprawdopodobniej treść bajki wiąże się bardzo mocno z tym, co dziecko przeżywa,
  • nie zmuszajcie dziecka do rozmowy po przeczytaniu bajki, chyba że samo się tego domaga,
  • pamiętajcie też, by nie tłumaczyć jej znaczenia, a raczej stosując pytania otwarte (takie, które nie sugerują odpowiedzi), odkryć je razem z dzieckiem,
  • jeśli dzieci pytają was o fakty związane z bajką, odbijajcie pytania, niech to one zastanowią się, o czym bohater myśli, dlaczego tak zareagował, co czuje,
  • nie negujcie odpowiedzi dzieci, nawet jeśli wydaje wam się, że źle coś zinterpretowały. Zapytajcie raczej: „To interesujące, a dlaczego tak uważasz?”,
  • może się zdarzyć i tak, że dzieci nie będą chciały w ogóle rozmawiać o treści bajki, to nie szkodzi. Być może dziecko potrzebuje więcej czasu, by przepracować tekst samodzielnie i trzeba to uszanować.

A jeśli zdecydujemy się na stworzenie samodzielnie bajki – pomagajki (polecam specjalne warsztaty dla rodziców), to powinniśmy pamiętać, by znalazły się w nich następujące komunikaty:

Kiedy się boisz, zrób coś, aby przezwyciężyć strach.
Mów o swoich emocjach.
Kiedy masz problem, powiedz o tym innym.
Jeśli Cię ktoś krzywdzi, powiedz o tym innym.
Proś o pomoc!
Twoje emocje są normalne.
Inni też się boją, smucą, złoszczą itd.
Możesz sobie poradzić.
Jest wyjście z sytuacji.
Działaj!

Pamiętajmy, by przede wszystkim być z naszymi dziećmi, dawać im wsparcie i zrozumienie dla ich małych – wielkich problemów i by po prostu z nimi być. To tak mało i tak dużo zarazem… dlatego zachęcam do lektury, by przenieść się w cudowny i magiczny świat bajek razem z naszymi wspaniałymi pociechami.

BIBLIOTERAPIA:
Brett D.., Bajki, które leczą, cz. 1., Sopot 2013.
Klimowicz K., Wstęp [w:] Bajkoterapia, czyli bajki – pomagajki dla małych i dużych, Warszawa 2015.
Molicka M., Bajki terapeutyczne, cz. 1, 2, Warszawa 1999.
Molicka M., Bajkoterapia. O lękach dzieci i nowej metodzie terapii, Warszawa 2002.
Molicka M., Biblioterapia i bajkoterapia.Rola literatury w procesie zmiany rozumienia świata społecznego i siebie, Warszawa 2011.

Fot. Sofi/Flickr/Creative Commons Attribution-NonCommercial 2.0 Generic (CC BY-NC 2.0)

Autorka artykułu:

Sabina Rosołowska-Patuła

Saba zdjęciepolonistka, trener szybkiego czytania i technik pamięciowych,  logopedka o specjalizacji ogólnej, pracująca w Szkole Podstawowej nr 15 w Tarnowie, organizatorka warsztatów logopedycznych w tarnowskich przedszkolach, bajkoterapeutka.

 


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *